Laryngospasmen – informatie voor zorgverleners

Sommige mensen met ALS hebben acute benauwdheid en het gevoel dat ze gaan stikken. Dan kan er sprake zijn van een laryngospasme.

Acute benauwdheid bij ALS kan veroorzaakt worden door een taaie slijmplug die de luchtpijp geheel of gedeeltelijk kan afsluiten. Iemand wordt dan benauwd, en gaat hoesten. Bij sommige patiënten is er echter iets anders aan de hand. Dan kan er sprake zijn van een laryngospasme: een plotselinge verkramping van de spieren van de stembanden.

Er ontstaat een plotselinge aanval van ademnood: met een piepende ademhaling (ook wel stridor genoemd), bij onbekendheid gevolgd door angst en paniek. De aanval duurt meestal maar enkele seconden, maar kan door angst en paniek langer duren. Het is heel beangstigend omdat patiënten niet kunnen ademen of om hulp kunnen roepen.

Vaak hebben deze patiënten al eerder symptomen die op spasmen wijzen. Zij snurken ‘s nachts, met een hogere en hardere toon. Maar ook heesheid, verminderde stemgeving, een droge hoest en aanvallen van kortademigheid kunnen symptomen zijn. De logopedist en revalidatiearts van het ALS behandelteam moeten alert zijn op deze klachten.

Ook in de vroege fase van ALS

In een onderzoek naar de prevalentie van laryngospasmen meldde 2% van een controlegroep van 122 patiënten in de vroege stadia van ALS laryngospasmen, tot 19% van de patiënten  in latere stadia. In andere studies worden hogere percentages, ook in de vroege fase beschreven.

Het is belangrijk te beseffen dat deze vorm van luchtwegobstructie ook vroeg in het verloop van ALS kan optreden. Men moet zich bewust zijn van het feit dat een (bijna) normale VC het ontstaan van stembanddisfunctie kan versterken, aangezien een vernauwde glottis eerder klinisch symptomatisch wordt wanneer de ademhalingsspieren nog sterk genoeg zijn om negatieve luchtwegdruk te genereren, waardoor dus de stembanden als het ware naar beneden getrokken worden en sluiten. Vooral patiënten met een redelijke of goede VC lopen risico op een potentieel bedreigende glottische vernauwing. Stemband disfunctie is niet altijd gerelateerd aan grote bulbaire betrokkenheid!

Triggers

• Mogelijke triggers die de spasmen op kunnen wekken zijn momenten dat vloeistof of speeksel in contact komt met het strottenhoofd.
• Houdingsverandering of verkeerde houding waardoor er te snel slijm in de keel terechtkomt.
• Hoge adem, gespannen schoudergebied.
• Praten en de mate van inspanning waarmee dit gepaard gaat.
• Eten, verslikken van speeksel of broodkruimels die in de luchtpijp blijven steken.
• Rook, sterke geuren, emotie, alcohol, koude luchtstoten.
• Medicatie, intoxicatie (roken/ zoutrijk voedsel).
• Refluxklachten, zuurbranden uit de maag.
• Airstacken of meten van de longfunctie!

Behandeling

De behandeling bestaat uit:

1. Het vermijden of verminderen van de bovenstaande triggers. Als de patiënt begrijpt wat er gebeurt en tips heeft gekregen over hoe ermee om te gaan, wordt de aanval vaak korter. Voorlichting van een logopedist met ervaring kan daar helpend bij zijn.
2. Neem tijdens een aanval een zittende houding aan, probeer rust te houden, ontspannen door aandacht naar de buikademhaling te brengen. Zie de video onderaan de pagina.
3. Tijdens de aanval zuurstof via masker geven, voor korte tijd. Als iemand merkt dat hij lucht krijgt, is het makkelijker om rustig te blijven. De revalidatiearts kan zuurstof voorschrijven.
4. Als ze vaak voorkomen en niet-farmacologische maatregelen niet werken, kunnen benzodiazepinen tweemaal daags of driemaal daags worden gebruikt. Hierbij moet de voorschrijvende arts alert zijn op de centrale impact bij verlaagde longfunctie.
5. In het geval van gastro-oesofageale refluxziekte, behandelen met antirefluxtherapie en prokinetische geneesmiddelen zoals metoclopramide vóór de maaltijd en voor het slapen gaan.
6. NB: laryngospasmen is een afwijking van de stembanden met spasmen van de adductoren. Sommige mensen met ALS hebben echter zwakte van de abductoren. Dit kan een levensgevaarlijk situatie geven waarvoor een tracheostoma levensreddend kan zijn. Bij aanvallen van acute benauwdheid moet verwijzing naar een KNO arts overwogen worden, om zwakte van de abductoren uit te sluiten.

Conclusie

Het is van groot belang dat bij patiënten met klachten rond de mond/ keelregio (bulbaire klachten) doorgevraagd wordt naar de volgende symptomen: snurken met een hoger en hardere toon, heesheid, verminderde stemgeving, een droge hoest en aanvallen van kortademigheid.

Praktische aanvullingen

Een zuurstoftank kan je makkelijk bestellen via vivisol. https://webshop.vivisol.nl/zuurstof/concentratoren/.. 

• Wel even aan de verzekering vragen; of zij met dit bedrijf samenwerken. Dat is stap 1.
• Hoeveelheid: kort hoge dosering  als iemand een aanval heeft.

Referenties

1. Jackson CE, McVey AL, Rudnicki S, Dimachkie MM, Barohn RJ. Symptom Management and End-of-Life Care in Amyotrophic Lateral Sclerosis. Neurol Clin. 2015 Nov;33(4):889-908. doi: 10.1016/j.ncl.2015.07.010. PMID: 26515628; PMCID: PMC5031364.
2. Gdynia HJ, Kassubek J, Sperfeld AD. Laryngospasm in neurological diseases. Neurocrit Care. 2006;4(2):163-7. doi: 10.1385/NCC:4:2:163. PMID: 16627908.
3. Gotesman RD, Lalonde E, McKim DA, Bourque PR, Warman-Chardon J, Zwicker J, Breiner A. Laryngospasm in amyotrophic lateral sclerosis. Muscle Nerve. 2022 Apr;65(4):400-404. doi: 10.1002/mus.27466. Epub 2021 Dec 21. PMID: 34817079.
4. Van der Graaff MM, Grolman W, Westermann EJ, Boogaardt HC, Koelman H, van der Kooi AJ, Tijssen MA, de Visser M. Vocal cord dysfunction in amyotrophic lateral sclerosis: four cases and a review of the literature. Arch Neurol. 2009 Nov;66(11):1329-33. doi: 10.1001/archneurol.2009.250. PMID: 19901163.