Mindfulness

De diagnose ALS, PLS of PSMA brengt vaak heftige emoties met zich mee zoals angst, boosheid en machteloosheid. Ook kunnen er negatieve gedachten door je hoofd gaan en kun je gaan piekeren, bijvoorbeeld over de toekomst. Mindfulness kan helpen om deze gevoelens en gedachten beter te kunnen dragen en aanvaarden. In dit artikel lees je wat mindfulness is, op welke manieren het je kan helpen en hoe je dit kunt oefenen.

Wat is mindfulness?

Mindfulness betekent aandacht hebben voor wat er in je omgaat in het hier en nu. In plaats van bezig te zijn met het verleden of de toekomst, sta je bewust stil bij wat je op dit moment denkt, voelt en ervaart, zonder daarover te oordelen of hier direct iets aan te willen veranderen. Al die gevoelens en gedachten – prettig of onprettig – mogen er gewoon zijn.

Hoe kan mindfulness je helpen?

Door bewust stil te staan bij je gedachten en gevoelens, ontstaat er vaak wat afstand. Hierdoor ontstaat ruimte om er naar te kijken in plaats van er automatisch op te reageren. Mindfulness kan helpen om minder verstrikt te raken in piekeren en moeilijke gevoelens beter te kunnen dragen en aanvaarden. Ook kan het je helpen om signalen van stress en spanning eerder te herkennen, beter je grenzen aan te geven en meer rust en ontspanning te ervaren.

In het begin kan mindfulness ook confronterend zijn. Als je gewend was om moeilijke gevoelens, zoals angst, woede en machteloosheid, uit de weg te gaan, dan kan het spannend zijn om daar wel bewust bij stil te staan. Toch kan die open aandacht juist helpend zijn. Door moeilijke gevoelens niet langer weg te duwen leer je dat deze gevoelens er gewoon kunnen zijn, zonder dat je omvalt of dat ze je volledig beheersen. Tot slot laten enkele studies zien dat mindfulness kan bijdragen aan een betere kwaliteit van leven en minder depressieve- en angstklachten bij mensen met ALS en hun naasten.

Aandacht richten op het hier en nu

Wanneer je je overweldigd voelt, kan je ademhaling een houvast bieden om je aandacht te richten op wat je hier en nu ervaart. Vaak is het hier en nu veiliger en rustiger dan de gedachten en zorgen die door je hoofd gaan. Als je dat kan voelen en ervaren, kun je overweldigende emoties vaak ook beter zien voor wat ze zijn: tijdelijke ervaringen die zich in je geest afspelen.

Voor sommige mensen voelt het ongemakkelijk om hun aandacht op hun lichaam of ademhaling te richten. De ademhaling is niet het enige anker om je aandacht te richten op het hier en nu. Zo kun je ook bewust stilstaan bij je houding, het contact van je lichaam met je stoel of bed of bij de geluiden en geuren om je heen.

Mindfulness kan ons bewust maken van hoe onze geest wordt beheerst door moeilijke gedachten en emoties. Juist als we proberen om daar geen aandacht aan te besteden, kunnen ze heel bepalend zijn voor hoe we ons voelen. Door minder energie te steken in het wegduwen en vermijden van lastige gedachten en emoties, ontstaat er ruimte om je aandacht te richten op wat je prettig vindt, waar je van geniet of waar je rustig van wordt. Bijvoorbeeld een wandeling, waarbij je aandacht hebt voor wat je ziet, hoort en voelt: een mooie bloem, het gezang van vogels, de warmte van de zon of de wind op je huid. Door bewust stil te staan bij zulke ervaringen, ontstaat er meer ruimte voor gevoelens van rust, vreugde en dankbaarheid.

Mindfulness versus ontspanning

Mindfulness- en ontspanningsoefeningen lijken op elkaar en maken vaak gebruik van dezelfde technieken. Door rustig te ademen en je aandacht te richten op het hier en nu, komen lichaam en geest tot rust. Toch is het doel anders. Ontspanningsoefeningen zijn vooral gericht op het verminderen van stress, spanning of onrust. Vaak richt je je aandacht daarbij op iets dat je prettig of rustgevend vindt. Bij mindfulness staat niet het verminderen van spanning centraal, maar het ontwikkelen van een open en accepterende houding tegenover alles wat je ervaart. Je leert om niet weg te gaan van de moeilijke gedachten of gevoelens, maar er bewust bij stil te staan, ze te onderzoeken en ze te aanvaarden zoals ze zijn.

Mindfulness oefenen

Mindfulness vraagt om oefening. De meeste mensen hebben baat bij begeleide oefeningen, waarbij een trainer of stem je helpt om je aandacht te richten op je ademhaling en lichaam. Vanuit een open en nieuwsgierige houding leer je gedachten, gevoelens en ervaringen op te merken zonder er direct op te reageren.

Voor veel mensen werkt oefenen het beste in een groep. Daar kun je elkaar ondersteunen, motiveren en leren van elkaars ervaringen. De bekendste training in mindfulness is de 8-weekse Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) training, die op veel plekken in Nederland wordt aangeboden. Via de website van de VMBN vind je een uitgebreid overzicht van mindfulness trainers en hun aanbod. Ook via het Centrum Voor Mindfulness kun je groepen in jouw regio vinden.

Daarnaast zijn er online veel mindfulness oefeningen te vinden, bijvoorbeeld via YouTube, Spotify of apps zoals Headspace. De gratis mindfulness-app van VGZ biedt eveneens bruikbare oefeningen.