Promotieonderzoek Tijana Ljubikj: inactieve microglia spelen een rol bij ALS

Op 4 februari 2026 promoveert Tijana Ljublik met haar promotieonderzoek dat zich richtte op het ontrafelen van microglia mechanismen in ALS.  

Tijana: “In mijn onderzoek heb ik gekeken naar het immuunsysteem van het brein. We waren benieuwd hoe de cellen in de hersenen van mensen met ALS zichzelf beschermen.” Om dit te bestuderen keek Tijana naar een specifiek soort cel in de hersenen: de microglia. Microglia zijn belangrijk voor het natuurlijk evenwicht in de hersenen, ook wel homeostase genoemd. Tijana legt uit: “Wanneer het brein ‘aangevallen’ wordt door een virus of infectie, worden de microglia actief om de slechte invloeden op te ruimen. Het doel van de microglia is om andere cellen blij te maken en blij te houden.” 

Om de microglia te onderzoeken heeft Tijana gebruik gemaakt van hersenorganoïden. Dat zijn stukjes 3D weefsel die gegroeid worden in laboratorium uit menselijke stamcellen. “In mijn geval heb ik gewerkt met stamcellen afkomstig van mensen met ALS met een C9orf-mutatie. Omdat de stamcellen afkomstig zijn van mensen met ALS, komen deze organoïden heel dicht in de buurt van de hersenarchitectuur van mensen met ALS, maar dan in het klein. We hebben gekeken hoe de microglia ontwikkelden in deze organoïden.” 

Vertakkingen

Tijana vertelt verder: “Als eerste keken we naar het uiterlijk van de microglia. Microglia cellen hebben van zichzelf lange vertakkingen waarmee ze de hele omgeving scannen. Als ze dan iets in deze omgeving opmerken, bijvoorbeeld slechte of afstervende zenuwcellen, veranderen ze van structuur. In onze ALS-microglia zagen we een opmerkelijk verschijnsel; ze hadden minder langere vertakkingen en een rondere vorm.” De onderzoekers kwamen met twee mogelijke verklaringen voor dit verschijnsel: “Of de microglia zijn overactief, of ze scannen hun omgeving überhaupt niet goed. Maar een ding wisten we nu zeker: er gebeurt bij ALS iets met de microglia!” 

Tijana is gepassioneerd over wetenschap: “Wetenschap en onderzoek doen gaat de hele tijd met pieken en met dalen, dat is een feit. Je moet daarom als wetenschapper geduldig zijn en doorzettingsvermogen hebben. Maar als je dan iets nieuws vindt, dan is de euforie des te groter.”

Inactieve microglia

Vervolgens zijn de onderzoekers verder gaan kijken, allereerst naar welk erfelijk materiaal (genen) actief is in de microglia. “We zagen dat de genen die verantwoordelijk zijn voor het goed opruimen van het ‘afval’ minder tot uiting kwamen. Daardoor konden we concluderen dat de microglia dus ook minder actief werden. Dit was een ontdekking die tot voorheen nog nooit was gedaan in het ALS–onderzoeksveld.” Bij andere neurodegeneratieve aandoeningen is er vaak sprake van dat de microglia overactief zijn en daarmee toxisch voor het brein. Bij ALS doen ze dus juist minder. 

Microglia aan het werk

Tijana: “Onze theorie werd bevestigd toen we de microglia aan het werk hebben gezet. Het voordeel van in het laboratorium werken is dat je in een gecontroleerde omgeving de organoïden kan blootstellen aan slechte invloeden. We hebben de organoïden in een petrischaaltje gelegd en er wat bacteriën aan toegevoegd. Met een speciale camera zijn we toen gaan filmen hoe de microglia hun werk deden. De microglia in de organoiden van mensen met ALS ruimden de bacterien slechter op en functioneerden minder goed, ze bevonden zich in een soort slaapstand.” 

Functie herstellen

Tijana vertelt wat deze resultaten in de toekomst kunnen betekenen: “Dit onderzoek kan mogelijk een aangrijppunt zijn therapeutische behandelingen in de toekomst. Tijdens mijn onderzoek, heb ik namelijk ook geprobeerd om de werking van de microglia te herstellen door de genen artificieel te stimuleren. Hierna zagen we dat de microglia een normaal gedrag gingen vertonen. We zijn dus hoopvol dat het mogelijk is om hier tijdens medicijnontwikkeling rekening mee te houden. Mijn onderzoekt laat zien hoe belangrijk het is om te kijken naar de microglia, en dat dit een belangrijke factor is die meegenomen kan worden tijdens het ontwikkelen van een medicijn tegen ALS.”