Tofersen (QALSODY): behandeling voor ALS-SOD1

Voor 1% van de mensen met ALS is een medicijn beschikbaar dat de ziekte kan remmen. Het gaat om het middel Tofersen (QALSODY), dat werkt voor mensen met een zeldzame DNA-verandering in het SOD1-gen. Het is daarmee de eerste doorbraak in de behandeling van een genetische vorm van ALS. Wat doet het middel precies en wat betekent dit voor Nederlanders die leven met SOD1-ALS?

In 2024 is Tofersen als behandeling goedgekeurd door de Europese Commissie. Het middel kan ALS veroorzaakt door een DNA-verandering in het SOD1-gen remmen en in sommige gevallen zelfs de kracht verbeteren. Slechts 1% van de mensen met ALS heeft deze specifieke DNA-verandering. Via DNA-diagnostiek kan worden getest of u deze DNA-verandering heeft en of u in aanmerking komt voor behandeling met Tofersen.

Hoe Tofersen werkt

Het middel Tofersen is een zogenaamde antisense oligonucleotide gericht tegen SOD1 en wordt toegediend via een ruggenprik. Een antisense oligonucleotide is een klein stukje kunstmatig erfelijk materiaal, dat heel gericht bindt aan het boodschappermolecuul van het SOD1-gen, waardoor de aanmaak van het schadelijke SOD1-eiwit geremd wordt. Dit remt de ziekte en heeft een positief effect op longfunctie en overleving. Bij sommige mensen betekent dit volledige stabilisatie en soms zelfs wat verbetering in spierkracht.

Genen betrokken bij ALS

DNA-veranderingen spelen een belangrijke rol in de oorzaak van ALS. Bij ongeveer 10% van de mensen met ALS komt de ziekte voor in de familie (familiaire ALS). Daarnaast weten we ook dat bij 5-10% van de mensen met ALS zonder duidelijke familiegeschiedenis (sporadische ALS), er DNA-veranderingen worden gevonden.

Veranderingen in het C9orf72-gen komen het vaakst voor, bij ongeveer 40% van families met ALS en 8% van mensen met ALS zonder familiegeschiedenis. Veranderingen in het FUS en TARDBP-gen worden gevonden bij 5% van families en minder dan 1% van patiënten zonder familiegeschiedenis. Wereldwijd worden ook veranderingen in het SOD1-gen relatief vaak gevonden (20% van families en ±2% van mensen met ALS zonder familiegeschiedenis), maar in Nederland zijn ze zeldzaam (<1% van alle mensen met ALS). Waarom deze gen mutatie in Nederland veel minder vaak voorkomt, is niet bekend.

Door grote genetische studies, zoals Project MinE, vinden we steeds meer genen die betrokken zijn bij ALS. Dat biedt aanknopingspunten voor vervolgonderzoek naar potentiële nieuwe gentherapieën, zodat in de toekomst hopelijk naast SOD1 ook andere erfelijke vormen van ALS behandeld kunnen worden.

DNA-onderzoek

Weet u niet of de SOD1-verandering bij u een rol speelt? Via DNA-onderzoek kan er getest worden of er veranderingen in het SOD1-gen zijn. Bij een diagnose in het ALS Centrum wordt dit onderzoek altijd meteen uitgevoerd. Zowel DNA-onderzoek naar het SOD1-gen als behandeling met Tofersen zijn mogelijk via het ALS Centrum. Vraag uw neuroloog naar de mogelijkheden of een eventuele verwijzing. Eerdere gen-onderzoeken zijn in de meeste gevallen zichtbaar in uw UMCU-portaal.

Vergoeding van Tofersen

Tofersen wordt vergoed voor alle patiënten met SOD1-ALS.