Ulefnersen: nieuwe doorbraak in behandeling van erfelijke vorm van ALS
Na Tofersen is er opnieuw goed nieuws voor een groep mensen met een specifieke erfelijke vorm van ALS. Het middel ulefnersen laat in een fase 3-studie een duidelijk positief effect zien op het functioneren bij mensen met FUS-ALS. Dit hebben het bedrijf Ionis Pharmaceuticals, de sponsor van de studie, en Otsuka Pharmaceutical Development & Commercialization gisteren bekendgemaakt.
“Het is fantastisch nieuws dat de FUSION-studie positieve resultaten heeft opgeleverd. Ik ben trots op de bijdrage van het ALS Centrum aan dit geweldige resultaat.” Leonard van den Berg, coördinator van het ALS Centrum, neuroloog en hoogleraar neurologie bij het UMC Utrecht. “Ulefnersen bouwt voort op de ervaring met Tofersen dat in 2022 al een doorbraak betekende voor mensen met de SOD1-vorm van ALS. Dat er nu ook voor FUS-ALS een middel is dat het ziekteverloop lijkt te verbeteren, geeft ons hoop voor de ontwikkeling van vergelijkbare behandelingen voor andere erfelijke vormen van ALS. Ook bevestigt dit dat ALS wel degelijk een behandelbare ziekte is.”
Wat is FUS-ALS?
ALS wordt veroorzaakt door een verandering in één of meer ALS-genen. FUS-ALS is een erfelijke vorm van ALS waarbij veranderingen in het Fused in Sarcoma (FUS)-gen een rol spelen. Ze komen voor bij ongeveer 0,6 procent van alle mensen met ALS. FUS-ALS is een snellere variant van ALS, waarbij mensen meestal korter na de eerste symptomen overlijden. Deze vorm van ALS komt gemiddeld gezien vaker voor bij jonge mensen: bij ongeveer de helft van alle kinderen en jongeren met ALS is een FUS-verandering de oorzaak. Op dit moment is er nog geen goedgekeurde behandeling voor FUS-ALS.
Werking ulefnersen
Ulefnersen is, net als Tofersen, een antisense oligonucleotide: een kunstmatig stukje erfelijk materiaal (RNA) dat zich gericht bindt aan de stof die signalen doorgeeft van het FUS-gen. Het middel wordt toegediend via een ruggenprik, zodat het direct in het centrale zenuwstelsel terechtkomt. Hierdoor wordt de aanmaak van het foute FUS-eiwit geremd, dat zich bij FUS-ALS ophoopt in zenuwcellen die de spieren aansturen (motorneuronen) en daar schade aan de cel veroorzaken.
Vervolgstappen
Ulefnersen is op dit moment nog niet goedgekeurd door de FDA en de EMA, de Amerikaanse en Europese overheidsinstanties die controleren of medicijnen op de markt mogen komen. IONIS en Otsuka proberen zo snel mogelijk de processen voor medische goedkeuring in gang te zetten, met als doel het middel breed beschikbaar te maken voor patiënten. Het is nog niet duidelijk hoe snel het middel op de markt zal komen.
Ulefnersen is alleen geschikt voor mensen met een verandering in het FUS-gen. Weet u niet of de FUS-verandering bij u een rol speelt? Via DNA-onderzoek kan dit getest worden. Dit onderzoek wordt sinds een aantal jaren aangeboden aan alle mensen bij wie de diagnose ALS gesteld wordt en wordt vrijwel altijd uitgevoerd in het ALS Centrum. Vraag uw neuroloog naar de mogelijkheden of een eventuele verwijzing.
TRICALS
Medicijnstudies in het ALS Centrum worden uitgevoerd onder de vlag van TRICALS, een internationale samenwerkingom de zoektocht naar een behandeling voor ALS te versnellen, gecoördineerd vanuit het ALS Centrum. Het ALS Centrum van het UMC Utrecht is één van de centra waar het FUSION-onderzoek werd uitgevoerd. Nederlandse patiënten hebben daarmee een belangrijke bijdrage geleverd aan de studie.
Veelgestelde vragen
Wat is FUS-ALS?
FUS-ALS is een zeldzame, genetisch bepaalde vorm van ALS die wordt veroorzaakt door schadelijke varianten in het Fused in Sarcoma (FUS)-gen. Deze vorm komt voor bij ongeveer 0,6 procent van alle ALS-patiënten en treft mensen in een brede leeftijdsrange, waaronder kinderen en jongeren. De ziekte ontwikkelt zich vaak snel.
Hoe werkt ulefnersen?
Ulefnersen is, net als Tofersen, een antisense oligonucleotide: een kunstmatig stukje erfelijk materiaal (RNA) dat zich gericht bindt aan de stof die signalen doorgeeft van het FUS-gen. Het middel wordt toegediend via een ruggenprik, zodat het direct in het centrale zenuwstelsel terechtkomt. Hierdoor wordt de aanmaak van het foute FUS-eiwit geremd, dat zich bij FUS-ALS ophoopt in zenuwcellen die de spieren aansturen (motorneuronen) en daar schade aan de cel veroorzaken.Het middel grijpt daarmee aan op de onderliggende genetische oorzaak van FUS-ALS.
Wat betekenen deze positieve studieresultaten voor mensen met FUS-ALS?
Ulefnersen is op dit moment nog niet goedgekeurd door de FDA en de EMA, de Amerikaanse en Europese overheidsinstanties die controleren of medicijnen op de markt mogen komen. IONIS en Otsuka proberen zo snel mogelijk de processen voor medische goedkeuring in gang te zetten, met als doel het middel breed beschikbaar te maken voor patiënten met FUS-ALS. Het is nog niet duidelijk hoe snel het middel op de markt zal komen.
Hoe weet ik of ik FUS-ALS heb?
FUS-ALS kan via DNA-onderzoek vastgesteld worden. DNA-onderzoek wordt sinds een aantal jaren aangeboden aan alle mensen bij wie de diagnose ALS gesteld wordt en wordt vrijwel altijd uitgevoerd in het ALS Centrum. Sinds 2022 wordt hierbij ook getest op FUS. Heeft u ten tijde van de diagnose een DNA-onderzoek laten doen, dan bent u geïnformeerd over of u de FUS-afwijking heeft of niet. Weet u niet zeker of u op FUS bent getest, of wilt u op FUS getest worden? U kunt in uw eigen patiëntendossier de uitslag van uw DNA-onderzoek opzoeken. Neem contact op met uw neuroloog als u vragen hebt over DNA-onderzoek of voor een eventuele verwijzing.
Kom ik in aanmerking voor een behandeling met ulefnersen?
Ulefnersen is alleen geschikt voor mensen met een verandering in het FUS-gen. Weet u niet of de FUS-verandering bij u een rol speelt? Via DNA-onderzoek kan dit getest worden. Dit onderzoek wordt sinds een aantal jaren aangeboden aanalle mensen bij wie de diagnose ALS gesteld wordt en wordt vrijwel altijd uitgevoerd in het ALS Centrum. Vraag uw neuroloog naar de mogelijkheden of een eventuele verwijzing.
Hoelang duurt het nog voordat ulefnersen beschikbaar zal zijn?
Het is nog niet met zekerheid te zeggen wanneer ulefnersen op de markt komt. In Nederland geldt een positief oordeel van de EMA als vereiste voor toelating voor de Europese markt. Wel heeft ulefnersen al langer een ondersteunende status: Het middel is door de FDA, de EMA en Swissmedic erkend als weesgeneesmiddel (een middel dat is bedoeld voor de diagnose, preventie of behandeling van een zeldzame en vaak ernstige ziekte, zoals ALS). Deze statussen kunnen het beoordelingsproces versnellen, bijvoorbeeld doordat delen van het dossier al eerder mogen worden ingediend.
Toch is dit nog geen garantie voor goedkeuring of een concrete marktdatum. Toezichthouders moeten de volledige studiegegevens nog beoordelen, en pas na een positief besluit kan het middel daadwerkelijk op de markt komen. Het ALS Centrum zal zijn uiterste best doen dit proces zo snel mogelijk te laten verlopen. De ervaring met de goedkeuring vanTofersen helpt hierbij.
Kan ik nu al toegang krijgen, bijvoorbeeld via een compassionate use-programma of vervolgstudie?
Otsuka gaat een early-acces programma starten in verschillende landen in Noord-Amerika, Europa en Azië. Mensen met FUS-ALS worden gevraagd om contact op te nemen met hun behandelend arts om te kijken of deelname aan dit programma een optie is. Verzoeken moeten door een behandeld arts worden ingediend bij Otsuka. Meer informatie over deze procedure kan u of uw behandeld arts vinden op de website van Otsuka: https://www.otsuka-us.com/early-access-programs.
