Geschreven door:
esther-kruitwagen
Esther Kruitwagen, dr.
Revalidatiearts

Samenvatting van het artikel

  • Behandeling door gespecialiseerde, multidisciplinaire ALS-behandelteams heeft een positief effect op de overleving en kwaliteit van leven (sociaal functioneren en mentale gezondheid).
  • Het doel van de behandeling door een ALS-behandelteam is naast het optimaliseren van de kwaliteit van leven, het optimaliseren van het niveau van functioneren van iemand met ALS en zijn omgeving.
  • De zorg voor mensen met ALS wordt onderscheiden in drie fasen: de diagnostische fase, de revalidatiefase en de terminale fase.
  • De neuroloog is betrokken bij de diagnostische fase. Bij de revalidatiefase wordt de zorg gecoördineerde vanuit het ALS-behandelteam en bij de terminale fase is de huisarts of specialist ouderengeneeskunde verantwoordelijk voor de coördinatie van de zorg.

In de literatuur wordt het belang van multidisciplinaire zorg voor mensen met ALS onderstreept en aanbevolen. De behandeling door gespecialiseerde, multidisciplinaire ALS-behandelteams heeft namelijk een positief effect op de overleving en kwaliteit van leven.

ALS-behandelteams

Behandeling door gespecialiseerde, multidisciplinaire ALS-behandelteams heeft een positief effect op de overleving en kwaliteit van leven (sociaal functioneren en mentale gezondheid). Uit onderzoek is gebleken dat mensen die bij een gespecialiseerd multidisciplinair team in behandeling waren minder en kortdurende kliniekbezoeken hadden dan mensen die niet bij een dergelijk team in behandeling waren. Het ALS Centrum is daarom van mening dat de zorg voor iemand met ALS thuishoort in een multidisciplinair ALS-behandelteam.

Het doel van de behandeling door een ALS-team is naast het optimaliseren van de kwaliteit van leven, het optimaliseren van het niveau van functioneren van iemand met ALS en zijn omgeving. Hierbij moet de nadruk liggen op de zelfstandigheid en de keuzes van de persoon zelf. Door een algemene kennis van het ziektebeeld en de symptomen is snelle signalering buiten het eigen aandachtsgebied mogelijk. Hierdoor kan via informatie-uitwisseling in het teamoverleg snel gereageerd worden op veranderingen en kan de arts de gewenste andere discipline inschakelen.

Wanneer meerdere disciplines bij de zorg rondom iemand met ALS betrokken zijn, is het belangrijk dat deze zorgverleners onderling de doelen en werkwijze afstemmen. Wanneer iemand met ALS alleen in de eerste lijn wordt behandeld, is het belangrijk de zorg af te stemmen op de zorg die andere disciplines aan die persoon verlenen. Regelmatig overleg is hierbij essentieel.

Fasering

Op basis van het protocol ‘Revalidatiegeneeskundige behandeling van mensen met ALS’ wordt de zorg voor mensen met ALS onderscheiden in drie fasen: de diagnostische fase, de revalidatiefase en de terminale fase.

Diagnostische fase: neuroloog ALS Centrum Nederland (UMC Utrecht/AMC)

In de diagnostische fase heeft de neuroloog de belangrijkste rol in het afhandelen van het diagnostisch proces. Dit proces is afgerond als de definitieve diagnose is gesteld. De neuroloog bespreekt de diagnose met de betreffende persoon en zijn familie en informeert de huisarts.

Revalidatiefase: ALS-behandelteam

In de revalidatiefase coördineert de revalidatiearts de zorg vanuit het multidisciplinair team en krijgt hierdoor inzicht in de functionele beperkingen van iemand met ALS. De revalidatiearts inventariseert samen met de paramedici de symptomen en stelt, in overleg met de betreffende persoon, een behandelplan op en begeleidt hem/haar en zijn omgeving. In samenwerking met de paramedici vraagt hij hulpmiddelen en voorzieningen aan. Tevens wordt de ademhalings- en voedingsproblematiek beoordeeld en indien nodig wordt een verwijzing naar het Centrum voor Thuisbeademing (CTB) en PEG-plaatsing besproken.

De revalidatiearts spreekt ook over het opstellen van een wilsverklaring en kan in overleg met de huisarts hierin ondersteunen. De rol van de neuroloog is in de revalidatie- en terminale fase wisselend per persoon. De meeste mensen hebben behoefte aan een regelmatige controle omdat ze geïnformeerd willen worden over nieuwe ontwikkelingen en nieuwe symptomen willen bespreken. De neuroloog heeft regelmatig contact met de revalidatiearts. Beiden zijn aanspreekpunt voor vragen van huisartsen.

Terminale fase: huisarts/specialist ouderengeneeskunde in contact met ALS-behandelteam

In de terminale fase wordt de taakverdeling op het gebied van de zorgcoördinatie op het individu afgestemd waarbij het accent bepaald wordt door de plek waar de desbetreffende persoon verblijft. Een goede zorgoverdracht is van belang voor de continuïteit. Het behandelteam uit de revalidatiefase blijft steeds beschikbaar voor consultatie, en zo nodig behandeling.

De huisarts/specialist ouderengeneeskunde (verpleeghuisarts) is verantwoordelijk voor de coördinatie van de zorg met betrekking tot het (para)medisch behandelen van symptomen, de begeleiding van de persoon en zijn of haar omgeving en is tevens aanspreekpunt voor acute problematiek. De huisarts bespreekt met de betreffende persoon (indien dit niet al in een eerdere fase besproken is) ook de wensen betreffende de laatste levensfase en hoe te handelen bij calamiteiten. Indien hij of zij opgenomen is in het verpleeghuis is de verpleeghuisarts verantwoordelijk voor bovenstaande aspecten.

Voor specifieke vragen over symptomen vindt overleg plaats met de revalidatiearts. Indien iemand beademd wordt, overlegt de huisarts met het Centrum voor Thuisbeademing over het eventueel afbouwen van de beademing en toediening van medicatie om benauwdheidsklachten te verminderen.

Artikel geschreven door:
esther-kruitwagen
Esther Kruitwagen, dr.
Ik ben revalidatiearts in het ALS-behandelteam van het UMC Utrecht en doe onderzoek naar kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven van patiënten.
Revalidatiearts
UMC Utrecht
Artikelen van Esther Kruitwagen, dr.

Heeft u feedback op dit artikel? Laat het ons weten!

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.